Geriye “Sen”den Ne Kaldı? Sana ait olmayan her şeyin içinde, ne kadar sen kaldı?
Bazı kitaplar yalnızca okunmaz, içe alınır. Satırlar bir yaranın kenarına götürüp bırakır seni. Sustuğunu sandığın bir şeyin orada hâlâ kanadığını fark edersin. Gamze Hakverdi’nin Vulnus adlı eseri, tam olarak böyle bir kitaptır.
Bir yara bilgisi.
Bir iç sızısı.
Bir sessizlik tarihi.
Kitap Latince “yara” anlamına gelen bir kelimeyle başlar; “Vulnus”. Ama bu yara yalnızca bir kesikle açılmaz. Bazen bir kelimeyle açılır bazen de bir bakıştan ya da yıllarca susulmuş bir cümleden yanar. Tenin değil, öznen kanar. İnce ince sızıntısını yalnızca sen fark etsen de kanayan yaran görünmez olmuştur. Çünkü bu yara, şekille, ölçüyle, normla açılmıştır. Toplumun eli değmiştir oraya, sessizce ama derinden.
Sen o yaraya eğildikçe, şu soruyla baş başa kalırsın:
“Bütün bu sesleri üzerimden alsam…
Geriye ‘ben’den ne kalır?”
Yazar, kırılganlığın mekânını beden olarak belirler. Beden görünendir, ölçülendir, tarif edilendir. Ama bir yandan da hissedilmemişliklerin, yutulmuş çığlıkların, görülmeyen bakışların taşıyıcısıdır. Yani beden, sadece bir “görünüş” değil, bir topografyadır.
“Beden; kırılganlığın mekânsal merkezi, topografyasıdır.”
Bu topografyada her şekil, her kilo, her duruş bir kırılma ihtimali taşır. Yazar, “aşırı kilolu” olmanın da “aşırı güzel” olmanın da bir fay hattı olduğunu söyler. Çünkü bu dünyada hiçbir beden “olduğu gibi” kabul edilmez. Ya fazla bulunur ya eksik. İdeal denen çizginin ya çok dışındasındır ya da fazlasıyla yakınındasındır. Bunun sonucunda sende kalan yine huzursuzluktur.
Sonra zamanla fark edersin ki senin gözünle sana bakan yoktur. Öteki’nin gözü içselleşmiştir. Onun ölçüsü, bakışı, talebi iç sesin olmuştur. Kendi bedenine bile artık bir yabancı gibi bakarsın. Çünkü içindeki özne, çoktan ideallerin vitrinine kapatılmıştır.
Hakverdi’nin kullandığı “socha” metaforu burada belirir. Öteki, hayran olunacak, ulaşılacak, sabit bir heykel gibidir. Net, sağlam, değişmez…
Sen ise kırılırsın, çözülürsün, eksilirsin.
“Bu eksik, sürekli olarak özneyi bir tanımlama eşiğinde tutar.”
Psikanalitik açıdan baktığımızda bu durum Lacan’ın özne tanımıyla çakışır. Benlik, asla tam olamaz. Çünkü her benlik denemesi, bir kaybı işaret eder. Her tanım, başka bir boşluğu açar. Ve boşluk, işte tam da burada konuşur.
Yazarın kitaptaki en çarpıcı metaforlarından biri de vazo örneğidir.
“Vazo boşluk yaratır ve dolayısıyla onu doldurma olasılığını da ortaya çıkarır.”
Senin içindeki boşluk da aslında bir eksiklik değil bir olanaktır. Ama sen onun eksik olduğuna kesinlikle iknasındır. Çünkü seni öyle eğittiler. Boşluk susmalı, eksik tamamlanmalı, kırık onarılmalıdır. Ama Vulnus, bize başka bir şeyi fısıldar:
“Kırılganlık, eksik olmanın değil, kendinle temas edebilmenin koşuludur.”
İşte tam bu noktada, kitabın satırları arasından kalbimdeki bir başka ses girer yazıya. Hakverdi’nin kırılgan öznesiyle İsmet Özel’in şiirinde çırpınan “ben” aynı dili konuşmaktadır içimde.
“Ben İsmet Özel, şair.
Size nasıl anlatayım,
Bir sistemin çözülüşüydüm ben
Bir çağın sonuydum
Bir yanılgının doğruluğuydum…”
Bu dizelerde konuşan, kırılmış ama artık sahici olan öznedir. Tıpkı Vulnus’un bize gösterdiği gibi, kırılmak yok olmak değil, yeniden var olmaktır. Çünkü kırıldığında ilk defa kendine temas edersin. Ve artık saklayacak bir şeyin kalmamıştır. Tüm şekiller düşmüştür üzerinden. İçinde yalnızca bir yankı kalır.
“Bir gün bir çığlıkla kendine dönecek
Ve elbette bir gün, bir sabah vakti
Gün doğarken güneşsiz kalacağım.”
Güneşsiz kalmak…İşte bu, ötekinin ışığını değil kendi karanlığını göze almaktır. İçinde yankılanan çığlık artık senindir. Ve bu çığlık, sustuğun her şeyin yerini alır.
Vulnus, sadece bir kitap değil kendi boşluğuna ilk kez bakabilme cesaretidir. Kitapta yaşanmışlıklarla kurulan her sözcükle çizilen o kırılgan harita, senin içindeki “ben”e açılan sessiz bir geçittir. Ve o geçitte seni İsmet Özel karşılar. Çünkü hem şiir hem kitap sana aynı şeyi söyler:
“Yaralandığın yerde başlarsın.
Çünkü kırıldığın yer, artık saklanamayacak kadar ‘sen’ olmuştur.”
Ve işte o “sen” artık başkası için değil kendi gözüyle kendine bakandır. Sustuğu için değil kırıldığı için anlaşılmak isteyendir.
Ve bu yazı da onun yankısıdır.